یک مقدمه کوتاه ولازم اینکه مواد غذایی به سه دسته کربوهیدراتها، پروتئینها و چربی ها تقسیم میشن. شمارش کربوهیدراتها بر این اصل استواره که میزان افزایش قند خون متناسبه با مقدار کربوهیدرات موجود در غذا و لازم نیست مقادیر متوسط پروتئینها (گوشت، ماهی، مرغ، میگو، پنیر، سویا، سوسیس ، کالباس، تخم مرغ و...) و چربیها (کره، خامه، سس مایونز و...) رو هم به حساب بیاریم. بنابراین میزان انسولین سریع الاثر (نوولوگ یا لیسپرو) یا حتی رگولار باید متناسب باشه با مقدار کربوهیدرات مصرفی. برای سادگی، کربوهیدراتها به چند گروه تقسیم بندی شده: نشاسته(نون، ماکارونی، سیب زمینی، برنج، ذرت، آرد و...)، غلات(لوبیا، نخود، عدس، ماش و...)، میوه ها(...)، سبزیجات(...)، لبنیات(شیر، ماست، پنیر، دوغ، کشک و...)، مغزها(گردو، پسته، تخمه و...) و سایر(متفرقه). این بحث شمارش کربوهیدراتها بسیار بسیار مهم و اساسیه و یه کم هم سخته. سخت که نه... فقط دقت میخواد. خواهشمیکنم با توجه بخونین. ضمنا مطلب به نظر یه کم پیچیده میشه لطفا تا آخرش بخونین آسون میشه. کسایی که میخوان از شمارش کربوهیدراتها استفاده کنن باید بخوان و بتونن روزی حداقل هفت هشت بار تست بگیرن: پیش از صبحانه، نهار و شام (برای افزایش جزئی دوز انسولین قبل از غذا درصورت بالا بودن قند خون)، دوساعت بعد از صبحانه، نهار و شام (که بالاترین قندهای روزانه اس و برای اصلاح و تحت نظر داشتن دوز انسولین لازمه)، قبل از خواب (برای جلوگیری از هایپوهای شبانه)، ساعت 2 بامداد (که بدن بیشترین حساسیت نسبت به انسولین رو داره و از لحاظ آماری بیشترین هایپوها در همین ساعت اتفاق میفته)، پیش، درهنگام و پس از ورزش (برای جلوگیری از هایپوی شدید)، و موافعی که شک/علائم هایپو یا هایپر داریم. در غیر اینصورت نه تنها نتیجه ای از شمارش کربوهیدراتها نمیگیرین بلکه خودتونو در معرض خطر هایپو های شدید قرار میدین. امروزه هفت هشت بار تست گرفتن در روز در دنیا کاملا متداوله پس لطفا نگین خیلیه. برای دیدن یک مطالعه آماری در همین مورد قسمت "تورو خدا بیشتر تست بگیرین" رو بخونین. ثابت شده که صد درصد کربوهیدراتها (در طی دوساعت) و شصت درصد پروتئینها (در طی 6-5 ساعت) و ده درصد چربیها (در طی هشت تا ده ساعت) در بدن به گلوکز تبدیل میشه و قند خون رو بالا می بره ولی چون تبدیل پروتئینها و چربیها به کندی صورت میگیره لازم نیست اونا رو هم به حساب بیاریم. البته چربیها یه اثر جانبی هم دارن که عبارتست از ایجاد مقاومت در بدن نسبت به انسولین و در نتیجه قندهای بالا تا ساعتها پس از مصرف چربی. این یکی از دلایلیه که به افرادی که دیابت دارن توصیه میشه از غذاهای حتی یه کم چرب هم دوری کنن. همچنین سبزیجات که البته بسیار بسیار به خصوص با دیابت برای بدن مفید و لازمه رو اگه در مقادیر کم یا حتی متوسط مصرف کنیم، با توجه به اینکه کربوهیدرات خیلی کمی دارن (کرب فکتور کوچیک) لازم نیست به حساب بیاریم. سبزیجات نه تنها منبع سرشاری از ویتامین هستن و از بیماریها (که با دیابت میتونه دردسر ساز بشه) جلوگیری میکنن بلکه مقادیر زیادی فیبر دارن که جدا از خواص مهم برای بدن، جذب غذا و تبدیلش به گلوکز(قند) رو کند میکنه و به این ترتیب از قندهای بالا در دوساعت بعد از غذا جلوگیری میکنه. مشکلی که انسولینهای سریع الاثر رگولار و حتی انسولینهای های جدیدتر و بسیار بهتر نوورپید(نوولوگ) و لیسپرو(هومالوگ) دارن اینه که نمیتونن با همون سرعتی که غذا در بدن تبدیل به گلوکز میشه عمل کنن و به اصطلاح عقب میمونن. به همین خاطره که باید انسولین رگولار رو نیم ساعت (و نه بیشتر) قبل از غذا بزنیم و حتی انسولینهای سریعتر و بهتر نوورپید و لیسپرو رو هم باید پانزده دقیقه (و نه بیشتر) پیش از غذا بزنیم. با مصرف سبزیجات همراه با غذا این مشکل کند بودن انسولین حل میشه. توصیه اکید شده که نصف بشقاب مون رو با سبزیجات مختلف و متنوع و رنگارنگ پر کنیم. قسمت "توصیه های آسان برای تغذیه با دیابت" رو ببینین. مصرف سبزیجات همچنین به خاطر کالری کم موجود در سبزیجات در مقایسه با چربیها یا نشاسته ها میتونه از چاقی جلوگیری کنه. مشکلی که با دیابت سریعتر بروز میکنه چرا که انسولین در عین حال یک هورمون چربی ساز هم هست. قانون طلایی جلوگیری از اضافه وزن، کم کردن کالری مصرفی در روزه که به خوبی با مصرف سبزیجات انجام میشه. گفته میشه که اگه کالری مصرفی ما در روز، بیشتر از کالری ای باشه که بدن باصطلاح می سوزونه، اضافه کالری به صورت چربی در بدن ذخیره میشه. برای اینکه بدونیم در هر غذا چه مقدار کربوهیدرات هس، وزن غذا رو در "کرب فکتورش" باید ضرب کنیم. مثلا با نگاه کردن به لیست میبینیم که کرب فکتور گیلاس هست 0.139. حالا می خوایم ببینیم مثلا یه بشقاب گیلاسی که میخوایم بخوریم چقدر کربوهیدرات داره یا به اصطلاح چند کربه. گیلاس رو (با یه ترازوی دیجیتال سبک و کوچیک جیبی که قیمت زیادی نداره و باید همیشه همراهمون داشته باشیم) وزن کنیم و مقدار گرم رو در کرب فکتور گیلاس ضرب کنیم. مثلا اگه 127.5 گرم گیلاس داریم خواهیم داشت: 127.5 ضربدر 0.139 مساویست با 17.72 کرب. حالا می دونیم که مقدار کربوهیدرات این گیلاس چقدره. یه چیز مهم دیگه رو هم باید بدونیم تا بتونیم متناسب با این گیلاسها انسولین بزنیم و اون چیز عبارتست از نسبت کربوهیدرات به انسولین در بدن ما که بهش کرب فکتور هم میگن و این عدد برای افراد مختلف متفاوته. کرب فکتور هرنفر عبارتست از مقدار کربوهیدراتی که یک واحد انسولین باصطلاح پوشش میده. این عدد با آزمون و خطا و روش مخصوصی بدست میاد. در این مورد در قسمت "نحوه تعیین دوز لیسپرو یا هومالوگ و نوولوگ یا نوورپید" و همچنین در قسمت "تنظیم بالس پمپ" توضیح داده شده. توجه به این نکته مهمه که بدونیم اصطلاح "کرب فکتور" دو معنی داره و در دو مورد ازش استفاده میشه. مورد اول و معنی اول اصطلاح "کرب فکتور" مربوط به بحث شمارش کربوهیدراتهاست و اشاره داره به مقدار کربوهیدرات موجود در غذاها. مثلا کرب فکتور سیب هست 0.114 و این یعنی اینکه هر گرم سیب دارای 0.114 گرم کربوهیدراته و اگه مثلا بخوایم کربوهیدرات موجود در 130 گرم سیب رو حساب کنیم باید 130 رو در 0.114 ضرب کنیم. معنی دوم اصطلاح "کرب فکتور" اشاره داره به مقدار کربوهیدراتی که در بدن شما با یک واحد انسولین پوشش داده میشه بصورتی که قند دو ساعت بعد از غذا (در حالت ایده آل) بین 140 و 160 باشه (برای بچه ها یه کم بالاتر مثلا 160 تا 200). مثلا کرب فکتور صبحانه شما هست مثلا 18 و این یعنی به ازای هر 18 گرم کربوهیدراتی که در صبحانه میخورین باید یک واحد انسولین بزنین و اگه مثلا 27 گرم کربوهیدرات میخواین در صبحانه بخورین باید 1.5 واحد انسولین بزنین. یه مثال: کرب فکتور علی در بعد از ظهرها 41 هست. یعنی بازای هر 41 گرم کربوهیدرات (از حالا به بعد میگیم 41 کرب) به یک واحد انسولین نیاز داره تا تست دوساعت بعد از غذاش زیر 180 بشه. علی تصمیم میگیره یه مقدار گیلاس بخوره. گیلاسو با ترازوی دیجیتال جیبی اش وزن میکنه میشه 230.2 گرم. بعد 230.2 رو در کرب فکتور گیلاس ضرب میکنه: 230.2 ضربدر 0.139 میشه 32 گرم کربوهیدرات یا 32 کرب. حالا تنها کاری که باید بکنه اینه که 32 رو بر کرب فکتور خودش که همون 41 باشه تقسیم کنه. 32 تقسیم بر 41 میشه 0.78 یا تقریبا 0.8. پس علی برای خوردن این گیلاسها به 0.8 واحد انسولین نیاز داره که یا باید بطور تقریبی با سرتگ و با یه کم درد، جلوی همه تزریق کنه و یا اگه پمپ داشته باشه بطور دقیق و با فشار دادن یه دکمه روی ریموت کنترل کوچیک و جیبی پمپ و بدون نیاز به سرنگ و کاملا بدون درد و بدون اطلاع آدمای فضول، 0.8 واحد انسولین وارد بدن خودش کنه. شمارش کربوهیدراتها امروزه در دنیا بسیار بسیار متداوله و فقط درصد پایینی از افراد (از اون آدمای قدیمی) از روش جایگزینی استفاده میکنن. البته بدست آوردن کرب فکتورهای صبحانه و نهار و شام سخته ولی اولا استفاده از این روش کاملا به زحمتش می ارزه و ثانیا به مرور زمان واسه آدم عادی و آسون میشه و به یه کار روتین و سریع تبدیل میشه. امروزه اگه به کساییکه توی مثلا امریکا هستن بگین که از شمارش کربوهیدراتها استفاده نمیکنین یا کمتر از 7-8 تا تست در روز میگیرین شاخ در میارن! حق هم دارن چون روشهای دیگه واقعا قدیمی و ناکارآمده ودلیل وجودش تو ایران، بیسوادی و بی کفایتی 90% دکتراست که با اطلاعات ناقص و کهنه شون، سهل انگارانه سلامتی افراد رو به خطر میندازن. در این مورد در قسمت "نامه سرگشاده به دکترها" مفصلا توضیح داده شده. همینجا از همه خواهش می کنم این روش شمارش کربوهیدراتها رو در نظر بگیرن و خودشونو از قند های بالا و پایین و از اون بدتر نوسانات مداوم نجات بدن. در مورد غذاهایی که از چند ماده غذایی مختلف تشکیل شده هم باید تک تک مواد رو جداگانه وزن کنیم و در کرب فکتورش ضرب کنیم و سپس کربوهیدرات همه رو با هم جمع کنیم و حاصلجمع کل رو بر کرب فکتور بدنمون تقسیم کنیم. همچنین مقدار کربوهیدرات موجود در غذاهای مختلف رو خودتون هم میتونین با استفاده از سایت calorieking.com بدست بیارین که اطلاعاتش رو از سایت آزمایشگاه وزارت کشاورزی بلاد کفر (امریکا) گرفته. کرب فکتور های این نرم افزار هم تک تک از اونجا استخراج و با دقت و وسواس بسیار، دوبار چک شده. توی calorieking.com کافیه در قسمت search اسم خوراکی مورد مورد نظرتونو تایپ کنین. مثلا apple لیست همه غذاهایی که سیب دارن در صفحه بعد میاد. از بین اونا انتخاب کنین: Fruit, Fresh: Apples w. skin, raw, edible portion و بعد در قسمت Serving Size انتخاب کنین 100g حالا در قسمت Total Carbs خواهیم داشت 13.8g که یعنی در هر 100 گرم سیب با پوست 13.8 گرم کربوهیدرات هست. ولی هنوز کار تمام نشده: باید مقدار فیبر (Dietary Fiber) رو از مقدار کربوهیدرات کم کنیم چون فیبر در محاسبه کربوهیدرات لحاظ شده ولی روی قند خون اثری نداره: 13.8 منهای 2.4 میشه 11.4. پس در هر صد گرم سیب با پوست 11.4 گرم کربوهیدرات داریم. برای سادگی محاسبات لازمه 11.4 رو بر 100 تقسیم کنیم تا کرب فکتور سیب رو بدست بیاریم. 11.4 تقسیم بر 100 میشه 0.114. این عدد رو بهش میگیم کرب فکتور سیب. توجه به مقدار کربوهیدرات موجود در گروههای مختلف غذایی هم میتونه نکاتی رو به ما یاد بده. مثلا اینکه کرب فکتور قند و شکر هست 0.996 یعنی در هر 100 گرم قند و شکر 99.6 گرم گلوکز وجود داره که خب البته بدیهی یه. یا اینکه کرب فکتور سبزیجات خیلی کوچیکه و مثلا بزرگترین کرب فکتور در سبزیجات که مربوط به پیاز پخته اس (0.082) در مقایسه با کرب فکتور مواد نشاسته ای مثلا پلو (0.283) یا ماکارونی (0.293) خیلی کوچیکه. یا اینکه بیشتر مواد گروه "سایر" و اکثر هله هوله ها کرب فکتور نسبتا بزرگی دارن (چیپس: 0.453 و دونات 0.44) و به انسولین بیشتری نیاز دارن و البته غالبا مقادیر زیادی چربی اشباع و نمک هم دارن که برای سلامتی مفید نیست. از طرف دیگه مغزها، کرب فکتور کوچکی دارن و مثل سبزیجات میشه در مقادیر کم از محاسبه کربوهیدراتشون صرفنظر کرد. به خصوص گردو دارای اسیدهای چرب امگا 3 هست و بسیار مفیده. میوه ها هم در مقایسه با مواد نشاسته ای دارای کربوهیدرات کمتری هستند. ضمنا خیلی از محصولات غذایی مثل پفیلا و بستنی میهن و کره بادوم زمینی و... روی بسته اش مقدار کربوهیدراتش رو نوشته.

منبع:http://type1diabetes.persianblog.ir